(De foto is maar een voorstelling hoe het zou kunnen geweest zijn.)
De glasblazerij was een zogenaamde leśna huta szkła — een bosglasblazerij. Dat type bedrijf werd midden in het bos gevestigd omdat enorme hoeveelheden hout nodig waren voor de ovens én voor de productie van potas, een belangrijk bestanddeel bij het maken van glas. Een recente wetenschappelijke studie over de glasindustrie in het Gorczański Park Narodowy bevestigt specifiek de geschiedenis van de glasblazerij in de bezittingen van Poręba Wielka vanaf de 17e tot de 19e eeuw.
Er zijn zelfs schriftelijke bedrijfsdocumenten vanaf 1664. De historicus Andrzej Wyrobisz noemt de rekeningen en inventarissen van de glasblazerij van Poręba Wielka als de oudste bewaard gebleven archiefstukken van een Poolse glasblazerij.
Dat maakt deze glasblazerij bijzonder interessant.
De locatie is nog interessanter
De plaats waar de glasblazerij uiteindelijk terechtkwam heet vandaag Hucisko.
Volgens de historische beschrijving werd daar in 1698 een nieuwe glasblazerij gebouwd nadat de oudere installatie hoger in het dal van de potok Turbacz door brand was verwoest.
De oude locatie leeft nog voort in de naam:
Stara Huta – letterlijk de oude glas-/ijzerhut, maar hier specifiek verbonden met de oude glasblazerij.
Ook de naam van het nabijgelegen gebied en de beek Turbacz houden hiermee verband.
De officiële toeristische informatie van Małopolska bevestigt eveneens dat de huidige plaats Hucisko haar naam kreeg omdat hier vroeger een glasblazerij stond.
Wat maakten ze daar?
In de 18e eeuw werd er onder andere geproduceerd:
- vensterglas
- flessen
- drink- en tafelgerei
- andere eenvoudige gebruiksvoorwerpen van glas.
Het was dus geen kleine ambachtelijke werkplaats, maar een echte economische onderneming binnen de landgoederen van Poręba Wielka.
De glasproductie maakte deel uit van een veel groter economisch systeem. In Poręba Wielka waren in die periode onder andere ook:
- een potażarnia – potas-/loogziederij voor de glasproductie
- een brouwerij
- molens
- een folusz/wolverwerkingsbedrijf
- houtbedrijven
- later ook een papiermakerij.
De plaatselijke schoolgeschiedenis noemt de glasblazerij zelfs als het belangrijkste industriële bedrijf van Poręba.
De oude glasblazerij lag niet zomaar ergens in Poręba Wielka, maar in het gebied Koninki/Hucisko, diep in het dal richting Turbacz.
Volgens de historische beschrijving werden er zelfs na de Tweede Wereldoorlog nog stukjes glasslak uit de grond geploegd. Dat is bijzonder interessant, want zulke resten kunnen helpen om de exacte plaats van de ovens en gebouwen archeologisch te bepalen.
En er is nog een mooi literair verband: Władysław Orkan situeerde delen van zijn roman W Roztokach juist op de plek van Hucisko en de voormalige glasblazerij.
📍 Waar stond de eerste huta?
De historische bron zegt dat de oude glasblazerij vóór 1698 stond:
„w górze doliny potoku Turbacz”
oftewel: in het bovenste gedeelte van de vallei van de Turbacz-beek.
In 1698 werd de glasblazerij opnieuw opgebouwd op de plaats die tegenwoordig Hucisko heet, nadat de oude gebouwen door een brand waren verwoest. De naam Stara Huta bleef vervolgens verbonden aan de plaats van de oude glasblazerij, en wordt ook gebruikt voor een deel van de Turbacz-beek en de vallei.
En hier wordt het echt interessant: Stara Huta bestaat nog steeds als officiële geografische naam. De Poolse nationale geografische databank (PRNG/Geoportal) registreert Stara Huta als een fysisch-geografische plaats binnen Poręba Wielka.
Nog belangrijker: het Gorczański Park Narodowy geeft voor de polana Stara Huta de coördinaten:
49°34′34″ N, 20°06′07″ E
hoogte: circa 763 meter.
Dat is dus een concrete locatie die we aan de historische glasblazerij kunnen koppelen.
🗺️ De twee locaties naast elkaar
| Periode | Glasblazerij | Locatie |
|---|---|---|
| vóór 1698 | oude huta | bovenste Turbacz-vallei, Stara Huta |
| 1698 – ca. 1791/19e eeuw | nieuwe huta | Hucisko, lager in de vallei |
| vanaf ca. 1791/19e eeuw | productie verplaatst | Lubomierz, richting Przysłop |
De huidige wandelroute van het Gorczański Park Narodowy loopt zelfs officieel van leśniczówka Hucisko naar Stara Huta in de vallei van de potok Turbacz.
De toeristische dienst van Małopolska geeft voor de huidige open plek Stara Huta:
49°34′34″ N, 20°06′05″ E
oftewel ongeveer 49.576201, 20.101577.
Hoogte: ongeveer 739 m.
En dit is geen toevallige plaatsnaam. De officiële informatie beschrijft expliciet dat hier in de 17e en 18e eeuw een glasblazerij (huta szkła) stond. Het complex bestond uit:
- het eigenlijke glasoven-/productiegebouw;
- een magazijn;
- woongebouwen voor de werknemers;
- en voorzieningen voor de productie van potas (potaż).
Het benodigde beukenhout werd uit het omliggende bos gehaald.
🗺️ Een bijzonder sterk bewijs
Er bestaat bovendien een Poolse wetenschappelijke studie over de glasindustrie in het Gorczański Park Narodowy. Daarin wordt Stara Huta als een afzonderlijke historische locatie genoemd:
49°34′34″ N, 20°06′07″ E, circa 763 m, een vochtige open plek in de vallei van de beek.
